Przejdź do treści 
Alimenty na dziecko i alimenty między małżonkami mogą być dochodzone niezależnie od toczącego się lub planowanego postępowania o rozwód. Wiele osób nie wie, że prawo pozwala uregulować kwestię alimentów osobnym pozwem, bez wiązania jej z rozwiązaniem małżeństwa.
Na jakiej podstawie rodzic może żądać alimentów bez sprawy o rozwód
Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci wynika z art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i istnieje niezależnie od tego, czy rodzice pozostają w związku małżeńskim, żyją w separacji faktycznej czy w ogóle nie zawarli małżeństwa. Pozew o ustalenie obowiązku alimentacyjnego może złożyć rodzic sprawujący bieżącą opiekę nad dzieckiem w imieniu małoletniego, wskazując jako pozwanego drugiego rodzica, który nie uczestniczy finansowo w kosztach utrzymania dziecka lub uczestniczy w stopniu niewystarczającym. Sprawa toczy się przed sądem rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania uprawnionego, czyli dziecka, a postępowanie alimentacyjne jest co do zasady zwolnione od kosztów sądowych po stronie uprawnionego.
Pozew alimentacyjny bez sprawy o rozwód jest stosowany w kilku sytuacjach. Pierwsza to rodzice niepozostający w małżeństwie, którzy nigdy nie żyli wspólnie lub których drogi rozeszły się bez formalnego postępowania. Druga to małżonkowie, którzy żyją oddzielnie, ale żadne z nich nie zdecydowało się jeszcze na złożenie pozwu o rozwód. Trzecia to sytuacja, gdy jeden z rodziców planuje złożyć pozew o rozwód, ale chce zabezpieczyć alimenty już teraz, zanim postępowanie się rozpocznie. We wszystkich tych przypadkach wyrok ustalający alimenty jest tytułem wykonawczym i może być egzekwowany przez komornika bez czekania na zakończenie ewentualnej sprawy o rozwód.
Jak wygląda postępowanie o alimenty przed sądem rejonowym
Postępowanie alimentacyjne jest jednym z szybszych postępowań cywilnych, bo ustawodawca traktuje alimenty jako kwestię pilną wymagającą sprawnego rozstrzygnięcia. Sąd już po złożeniu pozwu może wydać postanowienie o zabezpieczeniu alimentów, które zobowiązuje pozwanego do płacenia określonej kwoty na czas trwania postępowania, zanim jeszcze dojdzie do pierwszej rozprawy. Postanowienie o zabezpieczeniu wydawane jest zazwyczaj bez udziału pozwanego, na podstawie uprawdopodobnienia przez uprawnionego, że obowiązek alimentacyjny istnieje i że pozwany jest w stanie go spełniać. Na pierwszej i zazwyczaj jedynej rozprawie sąd przesłuchuje strony, ocenia dokumenty i wydaje wyrok lub zachęca do ugody, co przy niespornych sprawach alimentacyjnych pozwala zakończyć sprawę w ciągu kilku do kilkunastu tygodni.
Kiedy małżonek może żądać alimentów od drugiego małżonka bez orzekania o winie
Obowiązek wzajemnego wspierania małżonków wynika z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i trwa przez cały czas trwania małżeństwa. Małżonek, który nie pracuje lub zarabia wyraźnie mniej od drugiego i nie jest w stanie zaspokoić potrzeb własnych ani wspólnych potrzeb rodziny, może żądać alimentów bez potrzeby wszczynania sprawy o rozwód. Powód musi wykazać, że nie jest w stanie sam pokryć usprawiedliwionych potrzeb, podczas gdy pozwany małżonek ma możliwości finansowe pozwalające na wsparcie. Alimenty między małżonkami w trakcie trwania małżeństwa różnią się od alimentów po rozwodzie: obejmują szerszy zakres potrzeb i nie są ograniczone żadnym terminem pięcioletnim ani przesłanką niedostatku.
Żądanie alimentów od małżonka podczas trwania małżeństwa bywa też stosowane jako środek tymczasowy przez osoby, które planują złożyć pozew o rozwód, ale najpierw chcą zapewnić sobie źródło utrzymania na czas postępowania. Wyrok alimentacyjny wydany podczas trwania małżeństwa automatycznie traci moc po uprawomocnieniu wyroku rozwodowego, który zastępuje go własnym rozstrzygnięciem o alimentach. Kwestia ta jest ważna przy planowaniu kolejności kroków prawnych: wcześniejsze uregulowanie alimentów daje bezpieczeństwo finansowe na czas postępowania o rozwód, który może trwać od kilku miesięcy do kilku lat.
Najczęściej zadawane pytania
Czy wyrok alimentacyjny sprzed rozwodu jest ważny po jego orzeczeniu?
Wyrok ustalający alimenty na dzieci zachowuje moc po orzeczeniu rozwodu i stanowi podstawę egzekucji komorniczej. Może być jednak zmieniony lub zastąpiony nowym orzeczeniem w sprawie o podwyższenie lub obniżenie alimentów. Wyrok ustalający alimenty na małżonka traci moc z chwilą uprawomocnienia wyroku rozwodowego, który reguluje kwestię alimentów na byłego małżonka samodzielnie.
Czy matka dziecka pozamałżeńskiego może dochodzić alimentów od ojca?
Matka dziecka pozamałżeńskiego może dochodzić alimentów od biologicznego ojca dziecka, jeśli jego ojcostwo zostało uznane dobrowolnie lub ustalone przez sąd. Przy kwestionowaniu ojcostwa należy najpierw przeprowadzić postępowanie o ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa, a dopiero po jego zakończeniu składać pozew alimentacyjny. Postępowania te mogą być połączone w jednej sprawie, jeśli strony nie są w stanie porozumieć się co do kwestii ojcostwa.
Czy alimenty zasądzone bez sprawy o rozwód wliczają się do sumy pobieranej przez komornika?
Wszystkie zasądzone alimenty, niezależnie od tego, czy wynikają z wyroku rozwodowego, osobnego wyroku alimentacyjnego czy ugody sądowej, są egzekwowane przez komornika łącznie. Komornik zajmuje wynagrodzenie w granicach dopuszczalnych dla alimentów, czyli do sześćdziesięciu procent wynagrodzenia netto, i z tej kwoty spłaca wszystkich uprawnionych proporcjonalnie, jeśli jest ich kilku.
