Przejdź do treści 
Upadłość konsumencka pozwala uwolnić się od przytłaczającego zadłużenia, ale nie jest instrumentem nieograniczonym. Pewne kategorie zobowiązań są wyłączone z umorzenia z mocy prawa i pozostają w pełni skuteczne wobec dłużnika nawet po zakończeniu postępowania i umorzeniu pozostałych długów.
Jakie zobowiązania są wyłączone z umorzenia z mocy prawa
Przepisy prawa upadłościowego wprost wskazują kategorie wierzytelności, których upadłość konsumencka nie może umorzyć niezależnie od woli sądu i dłużnika. Alimenty zasądzone na dzieci lub byłego małżonka są wierzytelnością wyłączoną z umorzenia, co oznacza, że po zakończeniu postępowania upadłościowego dłużnik nadal jest zobowiązany do ich płacenia w pełnej wysokości, a zaległości alimentacyjne powstałe przed upadłością nie zostają umorzone. Odszkodowania za szkody wyrządzone przestępstwem lub wykroczeniem, takie jak odszkodowanie za kradzież, oszustwo lub wypadek komunikacyjny spowodowany z winy umyślnej, są kolejną kategorią wyłączoną z umorzenia. Renty z tytułu uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia zasądzone na rzecz poszkodowanego też nie mogą zostać umorzone.
Zobowiązania wynikające z grzywien, nawiązek i innych środków karnych orzeczonych przez sąd w postępowaniu karnym lub wykroczeniowym są wyłączone z umorzenia, bo mają charakter sankcji publicznej, a nie zwykłego długu cywilnego. Kara finansowa zasądzona przez sąd jako element odpowiedzialności karnej nie może zostać zniesiona przez postępowanie upadłościowe, które jest instrumentem prawa cywilnego, a nie karnego. Oznacza to, że dłużnik, który ma jednocześnie zadłużenie bankowe, zaległe alimenty i grzywnę karną, po upadłości uwolni się od pierwszego, ale nie od dwóch pozostałych.
Dlaczego alimenty i odszkodowania są chronione przed umorzeniem
Wyłączenie alimentów z umorzenia wynika z fundamentalnej zasady prawa rodzinnego, że obowiązek utrzymania dzieci i osób uprawnionych jest obowiązkiem o charakterze osobistym, nierozłącznie związanym z rodzicem lub byłym małżonkiem i niezbywalnym na inne podmioty ani nieograniczalnym przez postępowania cywilne skierowane wyłącznie przeciwko wierzytelności pieniężnej. Dziecko nie może stracić prawa do alimentów tylko dlatego, że jego rodzic ogłosił upadłość, bo byłoby to sprzeczne z konstytucyjną ochroną praw dziecka i zasadą dobra małoletniego.
Przy odszkodowaniach za szkody wyrządzone umyślnie zasada jest podobna: osoba, która celowo wyrządziła szkodę, nie może uwolnić się od odpowiedzialności finansowej przez ogłoszenie upadłości. Gdyby było inaczej, upadłość stałaby się narzędziem do unikania konsekwencji przestępstw majątkowych, co godziłoby w fundamenty odpowiedzialności cywilnej. Dlatego odszkodowania za przestępstwa, w szczególności za oszustwo, przywłaszczenie, kradzież i umyślne spowodowanie wypadku, pozostają w pełnej mocy nawet po zakończeniu postępowania upadłościowego.
Renty za uszkodzenie ciała chronią z kolei osoby, które doznały trwałego uszczerbku zdrowotnego z winy osoby, która ogłasza upadłość. Ofiara wypadku lub innego zdarzenia wyrządzonego przez dłużnika nie może stracić prawa do comiesięcznej renty kompensującej jej ograniczoną zdolność do pracy i zwiększone koszty leczenia tylko dlatego, że sprawca ma problemy finansowe. Ochrona ta jest konieczna dla zapewnienia, że sprawca szkody ponosi jej długoterminowe konsekwencje niezależnie od swojej sytuacji majątkowej.
Jakie długi publicznoprawne upadłość może a jakich nie może umorzyć
Zaległości podatkowe, składki ZUS i inne należności publicznoprawne mogą być objęte planem spłaty i umorzone po jego wykonaniu w zakresie, w jakim nie są wykluczone szczególnymi przepisami. Zaległości podatkowe powstałe przed ogłoszeniem upadłości wchodzą do masy jako wierzytelności Skarbu Państwa i są zaspokajane według kolejności przewidzianej przepisami, jednak niezaspokojona część może zostać umorzona po wykonaniu planu. Inaczej traktowane są zaległości wynikające z mandatów karnych, kar administracyjnych i podobnych sankcji o charakterze publicznym, które analogicznie do grzywien karnych mogą być wyłączone z umorzenia jako sankcje za naruszenie prawa.
Jak ocenić, czy konkretny dług może zostać umorzony
Przy ocenie, czy dany dług wchodzi w zakres objęty umorzeniem, kluczowe jest zbadanie jego podstawy prawnej i charakteru. Zobowiązania wynikające z umów cywilnoprawnych, takie jak kredyty bankowe, pożyczki pozabankowe, zaległe raty leasingowe, zaległe czynsze i inne długi umowne, są co do zasady objęte umorzeniem po wykonaniu planu spłaty lub po orzeczeniu umorzenia bez planu. Zobowiązania deliktualne, czyli wynikające z wyrządzenia szkody, mogą lub nie mogą być umorzone zależnie od tego, czy szkoda została wyrządzona umyślnie czy nieumyślnie.
Przy wątpliwościach co do charakteru konkretnego zobowiązania analiza adwokata lub radcy prawnego przed złożeniem wniosku o upadłość jest niezbędna, bo błędna ocena zakresu umorzenia może prowadzić do rozczarowania po zakończeniu postępowania. Dłużnik, który liczył na umorzenie długu, a okazuje się, że jest on wyłączony z zakresu umorzenia, jest po zakończeniu upadłości w podobnej sytuacji co przed nią w odniesieniu do tej konkretnej wierzytelności. Staranna analiza struktury zadłużenia przed złożeniem wniosku pozwala realnie ocenić korzyści z postępowania upadłościowego w konkretnym przypadku.
Najczęściej zadawane pytania
Czy zaległości z tytułu czynszu za mieszkanie mogą być umorzone?
Zaległości z tytułu czynszu za najem lokalu mieszkalnego są zobowiązaniem umownym i co do zasady mogą być objęte planem spłaty i umorzeniem po jego wykonaniu. Wierzytelność właściciela mieszkania jest wierzytelnością cywilnoprawną i nie należy do kategorii wyłączonych z umorzenia. Po ogłoszeniu upadłości bieżący czynsz za najem nadal musi być płacony przez dłużnika jako koszt bieżącego utrzymania, a nie jest objęty masą upadłości.
Czy pożyczka udzielona przez znajomego lub rodzinę może zostać umorzona?
Pożyczka udzielona przez osobę prywatną jest takim samym zobowiązaniem jak pożyczka bankowa i może być objęta umorzeniem, jeśli wierzyciel prawidłowo zgłosi swoją wierzytelność do masy upadłości. Pożyczka nieuiszczona w liście wierzycieli nie zostaje automatycznie umorzona, bo wierzyciel nie uczestniczył w podziale masy. Dłużnik ma obowiązek samodzielnie podać w wykazie wszystkich wierzycieli, w tym znajomych i krewnych, którym jest winien pieniądze.
Czy dług za alimenty jest automatycznie wliczany w plan spłaty?
Zaległe alimenty nie są wliczane do kwoty objętej planem spłaty jako zobowiązania do umorzenia, bo są wyłączone z umorzenia. Dłużnik przez cały czas trwania postępowania i po jego zakończeniu ma obowiązek płacić bieżące alimenty, a zaległości alimentacyjne mogą być dochodzone przez uprawnionego niezależnie od postępowania upadłościowego, w tym przez egzekucję komorniczą prowadzoną równolegle do upadłości w zakresie dopuszczonym przepisami.
