Przejdź do treści 
Ukończenie osiemnastu lat nie jest automatyczną datą wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego rodziców. Prawo uzależnia dalsze trwanie alimentów od sytuacji życiowej dziecka, a ocena tego, czy pełnoletni uprawniony nadal zasługuje na wsparcie, bywa skomplikowana i nierzadko prowadzi do sporów sądowych.
Kiedy osiemnaste urodziny nie kończą obowiązku alimentacyjnego
Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec pełnoletniego dziecka trwa tak długo, jak długo dziecko nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać z przyczyn, które nie leżą wyłącznie po jego stronie. Najczęstszym powodem kontynuacji alimentów jest nauka: dziecko kontynuujące edukację na poziomie licealnym lub wyższym zazwyczaj nie ma możliwości jednoczesnej pracy zapewniającej pełne utrzymanie, a ukończenie edukacji jest w jego obiektywnym interesie życiowym. Obowiązek alimentacyjny w takim przypadku trwa co do zasady do czasu ukończenia pierwszego cyklu edukacji, czyli studiów licencjackich, inżynierskich lub magistratu, jeśli dziecko kontynuuje naukę bez zbędnych przerw i opóźnień.
Choroba lub niepełnosprawność uniemożliwiająca podjęcie pracy zarobkowej jest odrębną podstawą do dalszego trwania alimentów bez żadnego ograniczenia wiekowego. Przy dziecku z orzeczoną niepełnosprawnością w stopniu znacznym lub umiarkowanym, które nie jest w stanie wykonywać pracy zarobkowej, obowiązek alimentacyjny rodziców może trwać bezterminowo lub do czasu, gdy dziecko uzyska inne źródła utrzymania, np. rentę socjalną lub rentę z tytułu niezdolności do pracy. Sąd w każdej indywidualnej sprawie ocenia zakres ograniczeń wynikających z choroby i możliwości zarobkowe dziecka pomimo schorzenia.
Kiedy student może skutecznie domagać się alimentów po osiemnastce
Student ubiegający się o dalsze alimenty musi wykazać, że nauka jest kontynuowana regularnie i prowadzi do uzyskania kwalifikacji umożliwiających samodzielne utrzymanie w przyszłości. Sądy przychylnie oceniają alimenty dla studentów dziennych studiów pierwszego i drugiego stopnia, którzy nie mają realnej możliwości łączenia nauki z pracą zapewniającą pełne utrzymanie, bo program studiów jest intensywny i wymagający. Inaczej oceniana jest sytuacja studenta zaocznego lub wieczorowego, który studiuje, ale jednocześnie może i powinien pracować, bo tryb nauki nie stoi temu na przeszkodzie.
Studia doktoranckie i kolejne kierunki po ukończeniu pierwszego są oceniane surowiej. Jeśli dziecko po ukończeniu studiów licencjackich czy magisterskich podejmuje kolejne studia nie z powodu braku możliwości zatrudnienia, lecz z wyboru, sądy rzadziej zasądzają alimenty, szczególnie jeśli możliwości zarobkowe zobowiązanego rodzica są ograniczone. Alimenty mają zaspokajać uzasadnione potrzeby, a nie finansować nieskończoną edukację kosztem rodzica, który sam musi planować swoją przyszłość emerytalną.
Dziecko, które przerywa studia lub zmienia kierunek po kilku latach, traci argumenty przemawiające za kontynuacją alimentów, jeśli nie wykazuje konkretnych planów edukacyjnych i nie podejmuje nauki w rozsądnym czasie. Przerwy w nauce, zmiany kierunku bez uzasadnienia i wielokrotne powtarzanie lat akademickich mogą być przez sąd oceniane jako brak starań o samodzielność, co jest przesłanką do uchylenia obowiązku alimentacyjnego. Przy ocenie tej kwestii sąd bierze pod uwagę, czy zachowanie dziecka świadczy o dążeniu do usamodzielnienia, czy o bierności finansowanej przez rodziców.
Kiedy sąd odmawia alimentów pełnoletniemu dziecku
Sąd może odmówić alimentów pełnoletniemu dziecku, gdy zasądzenie byłoby połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla zobowiązanego lub gdy dziecko wykazuje rażącą niedbałość o własne sprawy. Szczególną przesłanką odmowy jest sytuacja, gdy dorosłe dziecko zaniedbuje naukę mimo pełnych możliwości, nie stara się o zatrudnienie bez obiektywnej przyczyny lub gdy pomiędzy nim a zobowiązanym rodzicem istnieje głęboki konflikt spowodowany nagannym postępowaniem dziecka. Sądy rzadko stosują tę przesłankę, ale bywa ona przywoływana przy dzieciach, które zerwały kontakty z rodzicem zobowiązanym, nie mają realnych planów edukacyjnych i mogłyby się utrzymać, gdyby podjęły pracę odpowiednią do swoich możliwości.
Jak pełnoletnie dziecko dochodzi alimentów samodzielnie
Po osiągnięciu pełnoletności dziecko nabywa zdolność procesową i może złożyć pozew o alimenty samodzielnie, bez udziału rodzica sprawującego pieczę. Pozew składa się do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania pozwanego rodzica lub miejsca zamieszkania uprawnionego dziecka, a opłata sądowa po stronie uprawnionego jest zwolniona z mocy ustawy. Dziecko powinno przedstawić dowody potwierdzające koszty nauki, zakwaterowania i utrzymania oraz wykazać, że nie jest w stanie ich pokryć z własnych dochodów. Stypendia naukowe i dochody z pracy dorywczej są wliczane do możliwości zarobkowych dziecka i mogą zmniejszać zasądzone alimenty, ale nie eliminują obowiązku rodzica, jeśli środki te są niewystarczające.
Dotychczasowy wyrok alimentacyjny wydany na wniosek rodzica, gdy dziecko było małoletnie, wygasa z chwilą osiągnięcia przez dziecko pełnoletności, jeśli rodzic nie złożył wniosku o dalsze prowadzenie postępowania. Pełnoletnie dziecko, które chce kontynuować otrzymywanie alimentów, musi złożyć nowy pozew we własnym imieniu. Warto zadbać o to, żeby nowy pozew był złożony przed ukończeniem osiemnastu lat lub bezpośrednio po, bo przerwa w wypłacie alimentów między wygaśnięciem starego wyroku a uprawomocnieniem nowego może trwać kilka miesięcy.
Najczęściej zadawane pytania
Do jakiego wieku można pobierać alimenty na naukę?
Przepisy nie określają sztywnego wieku maksymalnego dla alimentów na naukę. Sąd ocenia każdą sprawę indywidualnie, biorąc pod uwagę kierunek studiów, ich czas trwania i zaangażowanie dziecka w naukę. Przy normalnym przebiegu studiów wyższych alimenty kończą się zazwyczaj po ukończeniu studiów drugiego stopnia, czyli w wieku dwudziestu trzech do dwudziestu pięciu lat, jednak przy przedłużonej nauce lub wieloletnim kształceniu specjalistycznym może to nastąpić później.
Czy pełnoletnie dziecko pracujące dorywczo traci prawo do alimentów?
Praca dorywcza i drobne dochody z pracy zarobkowej nie eliminują automatycznie prawa do alimentów, lecz zmniejszają ich wysokość. Sąd odlicza dochody dziecka od jego usprawiedliwionych potrzeb i zasądza alimenty w kwocie pokrywającej brakującą różnicę. Przy dochodach pokrywających całość potrzeb dziecka sąd uchyli alimenty w całości, a przy dochodach częściowych obniży je proporcjonalnie.
Co się stanie, gdy pełnoletnie dziecko zaczyna pracować na etacie po studiach?
Podjęcie stałej pracy zarobkowej zapewniającej samodzielne utrzymanie jest podstawą do uchylenia obowiązku alimentacyjnego przez sąd na wniosek zobowiązanego rodzica. Rodzic powinien złożyć pozew o uchylenie alimentów niezwłocznie po uzyskaniu informacji o zatrudnieniu dziecka, bo do czasu uprawomocnienia wyroku uchylającego alimenty nadal jest zobowiązany do płacenia dotychczasowej kwoty.
