Jak uzyskać alimenty zanim sąd wyda wyrok końcowy?

Postępowanie alimentacyjne trwa tygodnie lub miesiące, a sprawa o rozwód może ciągnąć się latami. Przez cały ten czas dziecko lub małżonek potrzebujący wsparcia nie może czekać bez środków na utrzymanie, i właśnie temu służy instytucja zabezpieczenia alimentów.

Czym jest zabezpieczenie alimentów i kiedy można go żądać

Zabezpieczenie alimentów to tymczasowe świadczenie zasądzone przez sąd na czas trwania postępowania, od chwili jego udzielenia aż do uprawomocnienia wyroku kończącego sprawę. Pozwala ono zapewnić środki utrzymania jeszcze zanim sąd wyda wyrok końcowy i zanim uprawomocni się tytuł wykonawczy umożliwiający pełną egzekucję. Wniosek o zabezpieczenie można złożyć w dowolnym momencie postępowania, w tym razem z pozwem alimentacyjnym lub pozwem o rozwód, a sąd jest zobowiązany rozpoznać go niezwłocznie, zazwyczaj w ciągu kilku do kilkunastu dni od wpłynięcia.

Wniosek o zabezpieczenie może złożyć zarówno uprawniony do alimentów na dzieci, jak i małżonek domagający się alimentów w toku sprawy o rozwód. W obu przypadkach wymagane jest uprawdopodobnienie, że roszczenie jest zasadne, czyli że obowiązek alimentacyjny istnieje, oraz że udzielenie zabezpieczenia jest niezbędne, bo bez niego uprawniony narażony jest na trudności w zaspokojeniu bieżących potrzeb. Uprawdopodobnienie jest niższym progiem niż udowodnienie i nie wymaga zebrania pełnego materiału dowodowego, wystarczy wskazanie okoliczności, które czynią roszczenie wiarygodnym.

Jak sąd decyduje o udzieleniu zabezpieczenia

Sąd rozpatruje wniosek o zabezpieczenie alimentów zazwyczaj na posiedzeniu niejawnym, bez udziału stron, co pozwala na szybkie wydanie postanowienia. Pozwany jest zawiadamiany o treści postanowienia po jego wydaniu i może wnosić zażalenie, jednak wniesienie zażalenia nie wstrzymuje wykonania postanowienia, co oznacza, że uprawniony może od razu przystąpić do egzekucji komorniczej zasądzonej kwoty tymczasowej. Sąd bierze pod uwagę informacje podane przez wnioskodawcę co do potrzeb uprawnionego i możliwości finansowych zobowiązanego, a przy braku wystarczających danych szacuje kwotę na podstawie ogólnych kryteriów.

Jak sąd ustala kwotę tymczasowych alimentów

Kwota zabezpieczenia nie musi odpowiadać wysokości alimentów, które sąd ostatecznie zasądzi w wyroku końcowym. Jest to świadczenie tymczasowe i sąd wyznacza je na poziomie, który zaspokoi bieżące niezbędne potrzeby uprawnionego na czas trwania postępowania, bez szczegółowego badania wszystkich okoliczności sprawy. Przy dzieciach sąd kieruje się wiekiem dziecka, szacunkowym kosztem jego utrzymania i widocznymi możliwościami zarobkowymi zobowiązanego. Przy małżonku domagającym się alimentów w toku sprawy o rozwód sąd bierze pod uwagę dotychczasową stopę życiową stron i wkład każdego z nich w budżet domowy.

Kwota tymczasowa bywa niższa niż końcowe alimenty zasądzone wyrokiem, bo sąd przy zabezpieczeniu nie prowadzi pełnego postępowania dowodowego i opiera się na uprawdopodobnieniu. Po wydaniu wyroku kończącego sprawę kwota zabezpieczenia zostaje zastąpiona kwotą zasądzoną wyrokiem, a ewentualne różnice między świadczeniem tymczasowym a wyrokiem nie są wyrównywane wstecz w ramach postępowania alimentacyjnego. Dlatego warto przy składaniu wniosku o zabezpieczenie podać jak najdokładniejsze informacje o potrzebach i możliwościach stron, żeby tymczasowa kwota była jak najbliższa realnym potrzebom.

Najczęściej zadawane pytania

Czy postanowienie o zabezpieczeniu alimentów można zaskarżyć?

Strona, która nie zgadza się z postanowieniem o zabezpieczeniu, może wnieść zażalenie do sądu wyższego rzędu w terminie tygodnia od doręczenia odpisu postanowienia. Zażalenie nie wstrzymuje wykonania postanowienia, co oznacza, że uprawniony może przystąpić do egzekucji niezwłocznie po uprawomocnieniu lub po opatrzeniu klauzulą wykonalności. Jeśli po rozpoznaniu zażalenia sąd odwoławczy zmieni lub uchyli postanowienie, kwoty pobrane tymczasowo mogą być zaliczone na poczet przyszłych alimentów lub podlegać zwrotowi.

Co się stanie, gdy zobowiązany nie płaci alimentów z zabezpieczenia?

Postanowienie o zabezpieczeniu alimentów stanowi podstawę do wszczęcia egzekucji komorniczej po opatrzeniu go klauzulą wykonalności. Uprawniony może złożyć wniosek do komornika niezwłocznie po uzyskaniu tytułu wykonawczego, nie czekając na wyrok końcowy. Egzekucja zaległości z zabezpieczenia przebiega tak samo jak egzekucja zaległych alimentów zasądzonych wyrokiem końcowym.

Czy zabezpieczenie alimentów można uzyskać przed złożeniem pozwu?

Przepisy kodeksu postępowania cywilnego dopuszczają udzielenie zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania w wyjątkowych przypadkach, gdy uprawniony wykaże, że bezzwłoczne wszczęcie sprawy nie jest możliwe lub byłoby połączone ze znaczną trudnością. W praktyce alimentacyjnej wniosek o zabezpieczenie składa się zazwyczaj razem z pozwem lub w toku już wszczętego postępowania, bo wymóg bezzwłocznego złożenia pozwu eliminuje korzyść z udziału przed sprawą.